Ustalenie stosunku pracy w sądzie

Czy można złożyć do sądu wniosek o ustanowienie stosunku pracy? Tak, w polskim prawie pracy istnieje taka możliwość i jest to jedno z najważniejszych narzędzi ochrony pracownika. Formalnie nazywa się to powództwem o ustalenie istnienia stosunku pracy. Zgodnie z Kodeksem pracy (Art. 22), jeżeli praca jest wykonywana w określonych warunkach, to zawsze jest to stosunek pracy, bez względu na to, jak strony nazwały umowę (np. zlecenie, o dzieło czy B2B).

Kiedy można złożyć taki wniosek? Możesz wystąpić do sądu, jeśli Twoja praca faktycznie posiada cechy etatu, mimo że formalnie pracujesz na innej podstawie. Te cechy to:

• Osobiste wykonywanie pracy (nie możesz wysłać zastępcy).

• Odpłatność (otrzymujesz wynagrodzenie).

• Podporządkowanie (wykonujesz polecenia przełożonego co do sposobu pracy).

• Miejsce i czas (pracodawca wyznacza godziny i lokalizację).

Jeśli sąd uzna, że łączył Cię z pracodawcą stosunek pracy, zyskujesz wstecznie:

1. Prawo do urlopu wypoczynkowego (lub ekwiwalentu za niewykorzystane dni).

2. Ochronę przed wypowiedzeniem (np. zachowanie okresów wypowiedzenia).

3. Dodatki za nadgodziny oraz pracę w porze nocnej.

4. Uzupełnienie składek ZUS (pracodawca będzie musiał je opłacić wstecznie).

5. Prawo do świadczeń chorobowych i macierzyńskich.

Pozew składasz do Sądu Rejonowego (Wydział Pracy) właściwego dla siedziby firmy lub miejsca wykonywania pracy. Jesteś zwolniony z opłat sądowych, jeśli wartość przedmiotu sporu nie przekracza 50 000 zł. Musisz wykazać, że pracowałeś pod kierownictwem. Dowodami mogą być: maile, smsy z poleceniami, grafiki pracy, zeznania świadków, identyfikator czy logowania do systemu. Roszczenie o samo ustalenie stosunku pracy nie przedawnia się, ale roszczenia finansowe (np. za zaległy urlop) przedawniają się z reguły po 3 latach.

Nie musisz działać sam. Możesz zgłosić sprawę do PIP. Inspektor pracy ma prawo:

• Wnieść powództwo o ustalenie stosunku pracy w Twoim imieniu.

• Wstąpić do już toczącego się postępowania (za Twoją zgodą).

Ważne: Sąd bada faktyczny sposób wykonywania pracy, a nie to, co podpisałeś na papierze. Zasada "faktycznego władztwa" pracodawcy jest kluczowa.